พระพุทธเจ้าเสด็จออกผนวชเพื่อค้นคว้าหลักธรรม หลักปรัชญา เพื่อนำไปสู่ความสุขที่แท้จริง โดยเริ่มศึกษาจากนักบวช นักพรตหลายสำนักอยู่หลายปี รวมทั้งทนทุกข์ทรมานจากการปฏิบัติทุกรกิริยา แต่ก็ไม่ประสบผลสำเร็จ จนพระชนมายุ ๓๕ พรรษา ก็ได้ "ตรัสรู้" ด้วยพระองค์เอง และตรัสรู้หลัก "อริยสัจสี่" ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค ที่เรามักท่องจำได้ตั้งแต่เด็ก แต่ไม่รู้ความหมายอันลึกซึ้งว่าอริยสัจสี่ คือ แก่นของปัญญา ได้แก่ กระบวนการทางวิทยาศาสตร์ที่เราจะรู้เข้าใจธรรมชาติ ไม่ว่าจะเป็นธรรมชาติของโลก ธรรมชาติของมนุษย์ หรือแม้แต่จิตใจ ซึ่งจะดับความทุกข์หรือความไม่สบายกายไม่สบายใจจากภายในความคิดและจิตใจของเราได้

ถ้ามีปัญหาถามว่า พระพุทธศาสนาสอนให้พึ่งใคร คือ พึ่งตนเองหรือพึ่งผู้อื่น อาจตอบได้ว่า ในส่วนที่เกี่ยวกับสังคม สอนให้เกื้อกูลกันและกัน สอนให้เป็นมิตรกัน ไม่ให้เป็นศัตรูกัน เพราะคนที่อยู่ร่วมกัน จำต้องพึ่งพาอาศัยกันไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง ไม่โดยตรงก็โดยอ้อม เช่น คนจนก็ต้องอาศัยกำลังทรัพย์ของคนมี ส่วนคนมีก็ต้องอาศัยกำลังแรงงานของคนจน คนโง่ก็ต้องอาศัยปัญญาของคนฉลาด ส่วนคนฉลาดก็ต้องอาศัยกำลังกายของคนโง่ ชาวนาก็ต้องอาศัยได้ผลไม้ของชาวสวน ส่วนชาวสวนต้องอาศัยข้าวของชาวนา

พุทธศาสนาไม่ใช่ทั้ง Pessimism (ลัทธิเห็นสิ่งทั้งปวงเป็นไปในแง่ร้าย) และ Optimism (เห็นเป็นไปในแง่ดี) เพราะ Pessimism และ Optimism เป็นลัทธิดิ่ง ที่ดิ่งลงไปจนถึงที่สุดฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งทั้งสองอย่าง ส่วนพุทธศาสนาสั่งสอนสัจธรรมอันเดินไปตามสายกลาง Pessimism นั้น จัดได้ว่า เป็นมูลแห่งอัตตกิลมถานุโยค  Optimism ก็เป็นทางมาแห่งกามสุขัลลิกานุโยค ทั้งสองลัทธินั้นไม่กล่าวถึงการแก้ไข ให้ความเป็นเช่นนั้นๆ กลายเป็นตรงกันข้ามกับที่เป็นอยู่หรือที่เป็นมาแล้วได้

โอกาสโลก คือ โลกพิภพอันมหึมา เป็นที่รวมและเป็นที่เกิดสรรพสิ่งต่างๆ ทั้งที่มีชีวิตและไม่มีชีวิต ทุกๆ สิ่งทั้งเล็กทั้งใหญ่ เรียกว่า สังขารโลก อันหนึ่งๆ

โลกที่ลึกซึ้งอีกอย่างหนึ่ง คือ สัตวโลก อันหมายถึง ความเป็นสัตว์ บุคคล ตัวตน เรา เขา ทั้งหมด กล่าวอีกอย่างหนึ่ง คือ ภาวะแห่งจิตใจซึ่งเป็นหัวใจของโลกทั้งหมด

ภาวะของจิตใจนี้มิใช่ร่างกาย ร่างกายจัดเป็น สังขารโลก ซึ่งมีความเป็นไปดังเช่นที่แสดงไว้ในหลักชีววิทยา ส่วนภาวะจิตใจซึ่งยังตกอยู่ในอำนาจความดึงดูดของโลกจัดเป็น สัตวโลก

พระตถาคตพุทธเจ้าทรงทราบโลกทั้งปวง แยกออกเป็นธาตุ เป็นเอนกต่างๆ กัน ตามความเป็นจริง คำว่า โลก แปลว่า สิ่งที่สลายไป ชื่อว่า โลก ดังวิเคราะห์ศัพท์ว่า ลุชฺชตีติ โลก แปลว่า สิ่งที่สลายไป ชื่อว่า โลก ดังจะพึงเห็นได้ว่า สิ่งต่างๆ ที่เรียกว่า โลก นั้น ไม่มีคงทนถาวรตลอดไป ต้องสลายไปในที่สุดทุกอย่าง เพราะโลกเป็นสังขารอย่างหนึ่งๆ คือเป็นสิ่งที่ผสมปรุงแต่งขึ้น เมื่อเป็นเช่นนี้จึงตกอยู่ในลัษณะ ๓ อย่าง ได้แก่ มีความเกิดขึ้นในเบื้องต้น มีความแปรเปลี่ยนแปลงไปในท่ามกลาง มีความสลายไปในที่สุด